Het hoogste niveau in meer dan dertig jaar. Nee, we hebben het niet over de aandelenmarkt, maar over de Japanse kapitaalmarktrente. De Japanse 10-jaarsrente steeg vorige week naar 2,9%. Dat klinkt nog steeds niet heel spectaculair, maar het is wel een duidelijke verandering ten opzichte van het verleden.

Jarenlang was Japan het land van gratis geld en lage rentes. Het knappen van de aandelen- en vastgoedzeepbel eind jaren tachtig van de vorige eeuw duwde Japan in een deflatoir regime. Het was daarmee ook het schrikbeeld voor de rest van de wereld. “Japanisering” was geen prettig vooruitzicht. Vooral in Europa was deze vrees groot. Regelmatig kreeg ik de vraag of Europa Japan achterna zou gaan. Vooral wat betreft renteniveaus.

Die vrees was niet onterecht. Europa leek in sommige opzichten op Japan: een vergrijzende bevolking, een lage economische groei en een lage inflatie kenmerkten de periode vóór de coronacrisis. Tegelijkertijd daalden de Europese rentes steeds verder. De Duitse 10-jaarsrente zakte onder de Japanse, en de ECB experimenteerde met negatieve rentes en omvangrijke opkoopprogramma’s. De deflatoire spiraal waarin Japan terecht was gekomen, moest in de eurozone coûte que coûte worden voorkomen.

Maar het beeld in Japan is nu gekanteld. Japan worstelt niet langer met deflatie, maar met inflatie. De producentenprijsinflatie bedroeg in juni meer dan 7% op jaarbasis. Ook de inflatieverwachtingen zijn opgelopen. De Japanse centrale bank normaliseert daarom stapsgewijs het monetaire beleid. De beleidsmakers kunnen echter niet te hard op de rem trappen. Daarvoor is de overheidsschuld te hoog en de economie te kwetsbaar. Desondanks heeft er een regimeverandering in Japan plaatsgevonden.

Voor Europese beleggers is dat interessant. Niet omdat Japan ineens het nieuwe ideaalbeeld is, maar omdat Japan laat zien hoe een verondersteld structureel renteregime kan verschuiven. Ook in Europa en de Verenigde Staten is een regimeverandering zichtbaar. In ons basisscenario "Flags & Frictions" betogen we sinds 2022 dat het regime van lage rentes en deflatoire tendensen voorbij is. We zitten nu in een regime van hogere rentes en hogere inflatie, waarbij de inflatierisico’s vooral aan de bovenkant liggen.

Waar eerst 'excess savings' en vergrijzing als verklaring werden aangevoerd voor de lage rentes, speelde mogelijk vooral het beleid van de centrale banken een doorslaggevende rol. Door de hogere inflatie en de grotere inflatierisico’s kunnen centrale banken niet meer ongebreideld de geldkraan openzetten. Zo bleek de inflatie in 2022 minder tijdelijk te zijn dan gedacht. Kortom: centrale banken kunnen niet meer terug naar het extreem laks beleid van weleer. Niet in Japan, niet in Europa en ook niet in de Verenigde Staten.

De vraag “gaat Europa Japan achterna?” heeft nu misschien een nieuwe betekenis. Het gaat niet meer alleen over de lage rente, maar over de vraag hoe een vergrijzende samenleving de hoge staatsschuld onder controle krijgt terwijl de rente oploopt. Kortom: het blijft verstandig het land van de rijzende zon niet uit het oog te verliezen.